op stap met een knipoog naar het verleden

Kijkpunten: Mariekerke, Poppendamme, Hoogelande en                            Krommenhoeke

Gekrompen dorpen

Op deze wandeling komen we door een aantal dorpjes die gekrompen zijn tot een gehucht of nog minder. Het proces van achteruitgang werd vooral in gang gezet toen de kerk eenmaal was verdwenen.

In het begin van Tachtigjarige Oorlog werd er in  1572 en 1573 op het platteland van Walcheren hevig gevochten. Kerken werden door de opstandelingen gebruikt als een soort bunker. Het waren bijna de enige gebouwen die van steen waren en boden daardoor bescherming. Heel veel kerken op Walcheren raakten daardoor zwaar beschadigd. Nadat de ergste vijandelijkheden waren geluwd was er in de meeste gevallen niet voldoende geld om de kerken te herstellen. Een niet herbouwde kerk betekende de doodssteek voor een dorp aangezien zo’n gebouw niet alleen een godsdienstige functie had maar ook een belangrijke rol speelde in het maatschappelijke leven. Alle activiteiten van het dorp speelden zich af in en om de kerk.    

1. Mariekerke

Zoals de naam al doet vermoeden stond vroeger in deze buurtschap een kerk die was gewijd aan Maria. De parochie wordt in de archieven voor het eerst vermeld in het begin van de 14e eeuw. De kerk werd in de woelige jaren 1572/1574 aan flarden geschoten en raakte geleidelijk in verval, maar werd pas in de 18e eeuw gesloopt. Het kerkhofje was rond 1850 nog in gebruik. Van zowel de kerk als het kerkhofje is niets meer terug te vinden. Er staan nog wat boerderijen en er is een minicamping/kaasboerderij met boerderijwinkel.
Van 1966 t/m 1996 heeft de buurtschap Klein-Mariekerke geheten om verwarring met de in die periode bestaande gemeente Mariekerke te voorkomen. Na de herindeling in 1997 is het voorvoegsel “Klein” er weer vanaf gehaald, omdat sindsdien dat onderscheid niet meer nodig was.

2.  Poppendamme

Poppendamme is ongeveer acht eeuwen oud en daarmee ouder dan veel Walcherse dorpen. De naam is te verklaren uit de persoonsnaam Poppe en het woord dam; in de tijd van zijn ontstaan werden verscheidene kreken op het eiland afgedamd. Poppendamme behoorde tot het goed van de abdij van Echternach. De parochie werd vóór 1348 gesticht.

In Poppendamme stond een buitenverblijf van de abt van Middelburg, dat als een van de eerste objecten op Walcheren door de beeldenstorm werd getroffen. Al in de 15e eeuw had de kerk met geringe inkomsten te kampen. De aan Sint Petrus gewijde kerk raakte tijdens het beleg van Middelburg in 1572-1574 beschadigd; herstel bleef daarna uit.
Het gebied van de parochie werd na de Reformatie deels bij de Hervormde gemeente van Biggekerke en deel bij die van Grijpskerke gevoegd. Het hoort nu bij de gemeente Veere. 

3. Hoogelande

Hoogelande doet zijn naam geen eer aan. Het gehucht ligt niet op een kreekrug zoals vrijwel alle andere oudere kernen op Walcheren, maar in één van de laagste delen van het eiland. De eerste archeologische sporen die men vlakbij de kerk heeft gevonden, dateren uit de 10e eeuw. Hoogelande behoorde kerkelijk tot de parochie van de Middelburgse Westmonsterkerk. 

In 1189 geeft Bladwinus, bisschop van Utrecht, de inwoners van Hoogelande toestemming om een kapel te bouwen omdat het voor hen te gevaarlijk wordt naar de kerk in Middelburg te gaan. Deze toestemming staat beschreven in de oudste oorkonde die over Walcheren bekend is en wordt bewaard in het Rijksarchief van Zeeland in Middelburg.

Waarschijnlijk verrees in de 15e eeuw een nieuw kerkgebouw, gewijd aan Sint Maarten.
Net als in veel andere dorpen werd de kerk in de Tachtigjarige Oorlog verwoest. Het koorgedeelte bleef als ruïne over.
In 1912 kocht Petrus Willem Marie Hoegen de heerlijkheid Hoogelande, waarmee hij zowel de ruïne van de kapel als de daarbij behorende ambachtsheerlijke rechten verkreeg en hij zich voortaan Hoegen van Hoogelande noemde. In 1964-1965 liet de familie de ruïne restaureren als kapel en op 2 september 1965 kon deze officieel in gebruik worden genomen voor kerkdiensten en culturele evenementen. Een stichting voert nu het beheer. Het ten dode opgeschreven dorp heeft daarmee weer leven in de kerk. Van een ander plan: de herbouw van het complete dorp, is niets terecht gekomen.

4. Krommenhoeke

De naam verwijst naar de ligging van de weg waaraan de buurtschap ligt: deze maakt een nogal kromme hoek.
In 1318 wordt de naam Krommenhoeke voor het eerst vermeld. Het was al enkele jaren  eerder een kleine zelfstandige parochie met een eigen kerk. Ook deze kerk werd slachtoffer van de oorlogshandelingen aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog. 

De kerkruïne is nog lange tijd blijven staan, maar uiteindelijk toch ingestort tijdens een storm in 1800. Het grondgebied van het kerkhof, dat nog tot 1869 in gebruik was, wordt tegenwoordig in beslag genomen door een minicamping. Van het oude Krommenhoeke is eigenlijk alleen de vliedberg nog over waar vroeger waarschijnlijk een kasteeltje op heeft gestaan.